23/05/2026
"कोकणच्या किनारपट्टीवर पाऊल ठेवलं की, वाऱ्यासोबत दोन गोष्टींचा सुगंध दरवळताना येतो... एक म्हणजे अथांग समुद्र आणि दुसरी म्हणजे घराघरातल्या उन्हात वाळत घातलेल्या मिरच्या आणि खमंग भाजलेल्या मसाल्यांचा वास! आगरी-कोळी बांधवांच्या जेवणाची चव एकदा जिभेवर रेंगाळली की ती कधीच विसरता येत नाही. मग ते तांबूस रंगाचं पापलेटाचं सार असो किंवा झणझणीत कोळंबीचं लोणचं, या प्रत्येक पदार्थाचा आत्मा म्हणजे— 'अस्सल आगरी-कोळी मसाला'.
"वर्षभराची बेगमी आणि घराघरात दरवळणारा मसाल्याचा सुगंध! 🌶️✨
लालचुटूक रंग आणि जिभेवर आग लावणारा ठसका... हाच तर आहे आमचा अस्सल आगरी-कोळी मसाला. या मसाल्याशिवाय आमचं पान हलत नाही!
आगरी-कोळी मसाला
सुमन: (मिरच्यांचा वास घेत) "काय मुक्ते, यंदा लवकरच मसाला कुटायची तयारी सुरू केलीस की ग? काय तो वास सुटलाय गच्चीवर, पार नाकात जातोय!"
मुक्ता: (हसून) "अगं सुमन, उन्हाळा संपायला आला की आमची हीच तर लगबग असते. हा आगरी-कोळी मसाला एकदा डब्यात भरला ना, की वर्षभर माशाचं सार आणि मटणाचा रस्सा बघायला नको! बस इथे, तुला आज आमचं गुपितच सांगते."
सुमन: "सांग ना ग, मी किती वेळा घरी प्रयत्न केला, पण तुझ्या सारखा तो लालभडक रंग आणि झणझणीत चव काही येत नाही."
मुक्ता: "त्यात मेख आहे ग. नीट ऐक. सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे मिरच्या! आम्ही नुसती एक मिरची नाही वापरत. यात ब्याडगी मिरची घेतो रंगासाठी आणि लवंगी किंवा संकेश्वरी मिरची घेतो तिखटासाठी. साधारण ३ किलो ब्याडगी असेल तर १ किलो लवंगी घ्यायची. या मिरच्या दोन-तीन दिवस कडक उन्हात वाळवायच्या, अशा की हाताने मोडल्या तर 'कट्ट' आवाज आला पाहिजे."
सुमन: "बरं, आणि ते गरम मसाले? त्यात काय काय टाकता?"
मुक्ता: "तेच तर मुख्य आहे! साधारण एक किलो मिरचीचा हिशोब धरला तर त्यात पाव किलो धणे लागतात. मग त्यात बडिशेप, जिरे आणि शहाजिरे प्रत्येकी ५० ग्रॅम घालायचे. पण गंमत पुढे आहे— यात दगडफूल, दालचिनी, लवंग, मिरी आणि मोठी विलायची हे तर हवेच, पण नागकेशर आणि रामपत्री घातल्याशिवाय त्या मसाल्याला तो 'आगरी' थाट येत नाही गं!"
सुमन: (वहीत लिहून घेत) "बाप रे! इतकं सगळं असतं? मग हे सगळं एकदमच भाजायचं का?"
मुक्ता: "नाही गं पोरी! हेच तर चुकतं तुमचं. आधी धणे मंद आचेवर खमंग भाजून घ्यायचे. मग एकेक गरम मसाला थोडं तेल टाकून परतायचा. जास्त करपवायचा नाही, नाहीतर मसाला काळा पडतो. आणि हो, विसरू नकोस— यात हळदकुंड, हिंगाचा खडा आणि मोहरी सुद्धा लागते. आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे त्रिफळा! त्याने जो स्वाद येतो ना, तो कशानेच येत नाही."
सुमन: "आणि मग हे सगळं एकत्र करून गिरणीतून दळून आणायचं?"
मुक्ता: "हो, पण गिरणीतून गरम मसाला घरी आणल्यावर लगेच डबा उघडायचा नाही. मसाला पूर्ण थंड झाला की मगच बरणीत भरायचा. बरणीत भरताना खाली थोडं मीठ आणि हिंगाचा खडा टाकला की मसाला वर्षभर खराब होत नाही आणि त्याचा वासही तसाच दरवळत राहतो."
सुमन: "म्हणजे थोडक्यात काय, तर कष्ट आहे पण फळ गोड आहे म्हणायचं!"
मुक्ता: "गोड नाही ग, झणझणीत! हा मसाला टाकून एकदा कोळंबीचं लोणचं किंवा पापलेटाचं सार करून बघ, घरचे तुझे हात चाटत राहतील!"
------------------------------
तुम्हाला या मसाल्यातील साहित्याचे अचूक प्रमाण (ग्रॅममध्ये) हवे असेल तर सांगा, मी ती यादीही देऊ शकेन!
"
