06/01/2026
“GDP tăng trưởng cao, sao mà cuộc sống của nhiều người dân, trong đó có nhiều người xung quanh tôi không thấy tốt hơn, số doanh nghiệp ngừng hoạt động lớn, các mặt bằng cho thuê trên các con phố trung tâm Hà Nội, TP Hồ Chí Minh ế ẩm …”.
Vâng, rất nhiều bạn đã nói như vậy sau khi nghe công bố GDP của Việt Nam năm 2025 tăng trưởng 8,02%.
Thực ra hiện tượng "con số tăng trưởng kinh tế công bố chính thức” một đường và "cảm nhận thực tế" của số đông trong xã hội một nẻo không chỉ xảy ra ở Việt Nam mà còn xảy ra ở cả Mỹ, cường quốc kinh tế số một thế giới, ở cả Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Philippines và những quốc gia Châu Âu có tăng trưởng kinh tế cao một chút (tất nhiên, nó không xẩy ra ở những quốc gia tăng trưởng âm và thấp).
Theo CNN và New York Times (ngày 24/12/2024), một cuộc khảo sát cho kết quả có đến một nửa người dân Mỹ cho rằng cuộc sống của họ khó khăn hơn, thậm chí tồi tệ hơn, bất chấp chính phủ công bố tăng trưởng GDP lên đến 3,8%-4,3%, bất chấp lợi nhuận của các doanh nghiệp tăng trưởng mạnh mẽ, thị trường chứng khoán tăng cao. Sự thất vọng xẩy ra trên khắp nước Mỹ khi mà chi phí sinh hoạt tăng cao (điện tăng trung bình 7%, khí đốt tự nhiên để sưởi ấm tăng 9%, thịt bò xay tăng 15%, cà phê tăng 19%, sửa chữa ô tô tăng 10%), khiến những người có thu nhập trung bình và thấp phải vật lộn để tồn tại.
Nghịch lý kinh tế này là phổ biến trên toàn cầu hiện nay. Dưới đây là các nguyên nhân chính được các chuyên gia kinh tế chỉ ra:
Tâm lý "Mất mát lớn hơn niềm vui"
Các nghiên cứu về tâm lý học kinh tế (như của Daniel Kahneman) cho thấy con người ta có xu hướng nhạy cảm với những mất mát (giá xăng, giá điện, giá thực phẩm tăng, mất việc, đóng cửa hàng), họ thường cảm thấy mất mát lớn gấp đôi so với những thông tin tích cực về tăng trưởng kinh tế chung của quốc gia.
Một tâm lý nữa là tâm lý “ngậm miệng ăn tiền”, những người đang tốt thì im im mà làm và hưởng thụ, chẳng có ai ka toáng lên để khoe, còn những người gặp khó khăn, dù nhỏ đều đồng thanh kêu khó khăn.
Về bản chất GDP chỉ là một "tấm ảnh toàn cảnh" của nền kinh tế, nó không phải là cái nhiệt kế đo hạnh phúc hay sự thịnh vượng của số đông, nó cũng không phản ánh sự công bằng trong phân phối của cải. Nói nôm na tăng trưởng GDP giống như một cơn mưa, nhưng cơn mưa đó lại rơi vào mái nhà của các tập đoàn lớn, của các doanh nghiệp làm ăn tốt, của các tỷ phú, trong khi các mảnh vườn nhỏ của các doanh nghiệp làm ăn chưa tốt, của người có thu nhập trung bình và thấp ở dưới vẫn khô hạn. Vậy tại sao tăng trưởng GDP lại quan trọng, bởi lẽ đơn giản: mưa vẫn còn tốt hơn là không mưa hoặc khô hạn.
Ở nước Mỹ trong năm qua tài sản của 5 tỷ phú giàu nhất thế giới tăng đến 45% (cao gấp hơn 10 lần tăng trưởng GDP của nước Mỹ), 1% người giàu nhất nắm giữ đến 31% tài sản quốc gia, 10% người giàu nhất nắm giữ đến 67% tài sản quốc gia, trong khi đó 50% những người ở dưới cùng chỉ nắm giữ có 4% tổng tài sản quốc gia mà thôi, thậm chí số người vô gia cư tăng 18% trong năm 2024 lên đến 771.000 người.
Các nhà kinh tế học gọi hiện tượng tăng trưởng kinh tế này là tăng trưởng kinh tế hình chữ K, nhánh K đi lên là của những người được hưởng thành quả của tăng trưởng, nhánh K đi xuống là của những người không được hưởng thành quả của tăng trưởng kinh tế quốc gia. Ở các quốc gia mà phân phối thu nhập càng chênh lệch thì chữ K này càng rõ nét (Ấn Độ, Bangladesh, Ìndonesia thuốc nhóm chữ K rõ nét nhất).
Việt Nam chúng ta có hiện tượng tăng trưởng kinh tế hình chữ K không? Tôi nghĩ các nhà kinh tế - xã hội cần có nghiên cứu nghiêm túc để tìm ra câu trả lời, nhưng việc có nhiều người dân kêu ca là một tín hiệu thực tế cho thấy tăng trưởng kinh tế đang chưa "thấm" đều đến các tầng lớp xã hội, mặc dù chính phủ đã và đang làm rất nhiều việc để chăm lo cuộc sống của người nghèo, người gặp thiên tai, bão lũ.
Cá nhân tôi cho rằng nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ - SMEs (chiếm đến 98% số doanh nghiệp) và hộ kinh doanh là nhóm cần được lưu tâm nhiều hơn và có chính sách thuận lợi, thông thoáng hơn nữa.
(ST)
