02/12/2025
Faik Konica me kostum Fustanella në Boston (Ai shërim nga një foto e vjetër)
Konica lindi më 15 mars 1875 si djalë i Shahinit dhe Lalia Zenelbej në qytetin Koniçe (Konitsa moderne), Vilayet i Janinës, Perandoria Osmane, tani në Greqinë veriore.
Fan Noli kujton kur takoi Faik Konicën për herë të parë në Boston, ku ishte veshur me fustanella shqiptare.
“Faik Konicën e kam takuar për herë të parë në vitin 1909, dhe është një përballje që nuk do ta harroj kurrë. Më kishte shkruar nga Londra, duke lajmëruar se do të mbërrinte në Boston i veshur me kostum të plotë shqiptar. Plani i tij ishte i thjeshtë por i guximshëm: donte që fotografia e tij të shfaqej në gazeta, duke e kthyer rastin në një mundësi për të promovuar kauzën kombëtare shqiptare – pasionin që i kishte konsumuar tërë jetën.
Isha i mahnitur. Në atë kohë, unë isha një prift ortodoks i modës së vjetër me një mjekër të gjatë të zezë që të rinjtë e Bostonit e gjetën mjaft zbavitëse. Unë vetëm mund ta imagjinoja të qeshurën nëse më shihnin duke ecur krah për krah me një burrë me fustanella, kiltin e plisit shqiptar.
Edhe pse në fakt nuk kisha parë kurrë më parë fustanella greke—diçka që më dukej si fund balerine—mendimi më shqetësoi. Unë isha i shkurtër dhe i fortë, ndërsa Konica ishte i gjatë dhe i hollë. Së bashku, me siguri do të dukeshim sikur Don Kuixote dhe Sancho Panza të arratisur nga një cirk. Megjithatë, për habinë time të madhe, kur të rinjtë e Bostonit na panë, harruan gjithçka për mjekrën time. Sytë e tyre ishin fiksuar te Konica, plot admirim. Atëherë e kuptova: fustanella shqiptare nuk ishte veshje qesharake. Ishte më afër kiltit skocez—dinjitoz, fisnik—dhe i shkonte në mënyrë të përsosur një njeriu goditës si Konica.
Për të interesuarit, vetë Konica shpjegoi dallimin mes kostumeve greke dhe shqiptare. Greket e kishin huazuar nga shqiptaret por u munduan ta rafinonin aq shume sa perfundoi te dukej me shume si fustan femre. Veshja e Konicës, megjithatë, ishte në mënyrë të pagabueshme burrërore, simbol i krenarisë dhe traditës.
Por veshja e tij nuk ishte e vetmja gjë që më habiti. Që në momentin e parë, Konica filloi të më “mësonte” për gjithçka nën diell. Ai ishte një njeri me mësim të gjerë. Miku i tij, poeti francez Guillaume Apollinaire, dikur e quajti atë “enciklopedi shëtitëse”, duke vënë në dukje se ai fliste frëngjisht sikur të ishte gjuha e nënës së tij. Një tjetër shkrimtar, Jules Le Maitre, u mrekullua se “ky i huaj e shkruan gjuhën tonë më mirë se ne. ”
Konica ishte edhe një adhurues i pasionuar i muzikës, sidomos Wagner. Menjëherë pas takimit tonë, ai më njohu me operat e Wagner, dhe falë tij, unë ndoqa shfaqjen time të parë të Parsifal në Boston në vitin 1910. Tridhjetë vjet më vonë, në funeralin e tij, duke e ditur se sa thellë e adhuronte Wagnerin, i kërkova organistit të luante muzikën e Wagner nga fillimi deri në fund.
Si mysliman me lindje, nga një familje aristokrate e jugut të Shqipërisë, Konica mund të siguronte lehtësisht një pozitë të lartë në Perandorinë Osmane, ku shumë shqiptarë ishin ngritur në spikatur. Në fakt, gjatë rinisë së tij, Vizieri i Madh—ekuivalenti i Kryeministrit—ishte Ferid Pasha, një shqiptar nga Vlora. Por Konica nuk kishte asnjë interes për një karrierë të tillë. Ai besonte se misioni i tij i vërtetë ishte lufta për pavarësinë e Shqipërisë.
Midis viteve 1897 dhe 1912, dy figura të kulluara të lëvizjes së pavarësisë ishin Konica dhe Shahin Kolonja, botues të revistave me ndikim Shqipëria dhe Drita. Nën shekuj të sundimit osman, shqiptarët kishin harruar të kaluarën e tyre të lavdishme nën Skënderbeun. Konica e ringjalli atë kujtim, duke popullarizuar si he**in kombëtar ashtu edhe flamurin e tij—shqiponjën e zezë dykrenare në fushë të kuqe. Ajo banderolë, dikur e ri-prezantuar nga Konica, u bë simboli i pavarësisë së Shqipërisë, ngritur përfundimisht në Vlorë nga Ismail Qemali në vitin 1912
Konica shpesh përshëndetet si babai i prozës moderne shqiptare. Kur iu bashkova për herë të parë luftës për pavarësi, më goditi mungesa e letërsisë vërtet artistike shqipe. Por gjatë një vizite në Egjipt në vitin 1903, një patriot me emrin Spiro Dine më dha vëllime të lidhura të revistës Albania (1897–1903). Gllabërova çdo faqe, dhe mu bë e qartë: në shkrimet e Konicës, tashmë kishim themelet e letërsisë së madhe shqipe.
Për më tepër, Konica nxori në dritë dhe festoi shkrimtarë të tjerë shqiptarë si Kristoforidhi, Mitko, Fishta, dhe Zako Çajupi. Ishte përmes inkurajimit dhe udhëzimit të tij që unë përktheva veprat e Shekspirit, Ibsen, Edgar Allan Poe dhe Don Quixote të Cervantes. Në të vërtetë, çdo shkrimtar shqiptar që vinte pas tij ishte, në njëfarë kuptimi, student i tij, duke përfshirë edhe veten, autor i këtyre rreshtave. "
