Gezonde gebouwen

03/09/2026

𝗪𝗲 𝗵𝗲𝗯𝗯𝗲𝗻 𝗴𝗲𝗯𝗼𝘂𝘄𝗲𝗻 𝗹𝗮𝗻𝗴 𝗯𝗲𝗼𝗼𝗿𝗱𝗲𝗲𝗹𝗱 𝗼𝗽 𝘄𝗮𝘁 𝘇𝗲 𝗸𝗼𝘀𝘁𝗲𝗻, 𝗵𝗼𝗲𝘃𝗲𝗲𝗹 𝗲𝗻𝗲𝗿𝗴𝗶𝗲 𝘇𝗲 𝘃𝗲𝗿𝗯𝗿𝘂𝗶𝗸𝗲𝗻 𝗲𝗻 𝗼𝗳 𝘇𝗲 𝗮𝗮𝗻 𝗱𝗲 𝗻𝗼𝗿𝗺𝗲𝗻 𝘃𝗼𝗹𝗱𝗼𝗲𝗻.

Veel minder vaak vroegen we wat ze met mensen doen.

De hitteproblemen in ziekenhuizen en woonzorgcentra maken duidelijk waarom die vraag nochtans essentieel is. Patiënten proberen te herstellen in kamers die ook ’s nachts nauwelijks afkoelen. Zorgverleners moeten complexe en verantwoordelijke taken uitvoeren in omstandigheden die hun eigen lichaam voortdurend belasten.

Het antwoord wordt vaak herleid tot één woord: airco.

Actieve koeling kan absoluut noodzakelijk zijn. Gezondheid komt eerst. Maar een koelinstallatie toevoegen aan een gebouw dat fundamenteel oververhit, is nog geen volwaardige strategie voor een gezond en klimaatrobuust gebouw.

Daarvoor moeten verschillende elementen als één systeem worden ontworpen en beheerd:

• oriëntatie en buitenzonwering;
• beperking en buffering van zonnewinsten;
• thermische massa en nachtkoeling;
• gezonde binnenlucht en doordachte ventilatie;
• efficiënte, gerichte actieve koeling waar nodig;
• daglicht zonder verblinding of oververhitting;
• akoestische rust en ondersteuning van de slaap;
• uitzicht, groen en toegankelijke buitenruimten;
• monitoring tijdens het werkelijke gebruik.

Dat is meer dan comfort.

De wetenschappelijke literatuur koppelt het ontwerp en binnenmilieu van zorggebouwen aan onder meer stress, slaapverstoring, pijn, infectiebeheersing en fysiologische belasting. Onderzoek naar daglicht en natuurcontact rapporteert in bepaalde omstandigheden ook minder gebruik van pijnmedicatie en een kortere verblijfsduur.

Architectuur geneest natuurlijk niemand. Maar een slecht gebouw kan wel extra fysieke en mentale belasting veroorzaken, terwijl een goed gebouw rust, veiligheid en herstel ondersteunt.

Ook economisch moeten we anders leren kijken. Gezonde gebouwen worden nog te vaak als een meerkost beschouwd. Maar wanneer gebouwkwaliteit invloed heeft op hersteluitkomsten, personeelswelzijn, ziekteverzuim en de continuïteit van de zorg, dan gaat het niet alleen over bouwkosten. Het gaat ook over vermijdbare kosten tijdens tientallen jaren gebruik.

Dat is waarom ik mij als architect toeleg op Gezonde Gebouwen, geïnspireerd door onder meer de WELL Building Standard, Fitwel en biophilic design.

Niet om zoveel mogelijk vaktermen of certificaten aan een ontwerp toe te voegen. Wel om wetenschappelijke kennis over lucht, licht, temperatuur, geluid, materialen, beweging, natuur en menselijk welzijn te vertalen naar gebouwen die beter presteren voor hun gebruikers.

Twee jaar onderzoek kan helpen om toekomstige investeringen gericht te plannen. Maar twee jaar onderzoek mag geen twee jaar stilstand worden. Binnentemperaturen en luchtkwaliteit zijn vandaag al meetbaar. Kwetsbare afdelingen kunnen vandaag al worden geïnventariseerd. Tijdelijke maatregelen kunnen vandaag al worden voorbereid.

Een ziekenhuis is geen doos rond de zorg.

Het gebouw is mee een instrument van die zorg.

Een bureau mag twee jaar lang onderzoeken hoe de Vlaamse zorg getroffen wordt bij hitte en wateroverlast. ‘Twee jaar een consultant betalen om dan vast te stellen dat er geen geld is voor airco’s.’

24/06/2026

🌡️ Airco is niet het probleem. Slecht ontworpen gebouwen zijn het probleem.

Nu het opnieuw warm wordt, laait ook de discussie over airco weer op. Vaak wordt het voorgesteld alsof er maar twee keuzes zijn:
❌ airco gebruiken
of
❌ afzien van comfort.

Maar zo eenvoudig is het niet.

Een goed gebouw probeert eerst oververhitting te voorkomen:
🌳 bomen
☀️ zonwering
🏠 goede isolatie
🌙 nachtventilatie
🌿 groendaken

Toch moeten we ook realistisch blijven.

De meeste gebouwen waarin we vandaag wonen, werken of slapen zijn niet ontworpen voor de hittegolven die steeds vaker voorkomen.

Daarom is de vraag niet: "Airco of geen airco?"

Maar wel: "Hoe zorgen we ervoor dat gebouwen gezond blijven met zo weinig mogelijk energie?"

En soms betekent dat ook dat actieve koeling nodig is.

Niet voor luxe. Wel voor een goede nachtrust, een gezond binnenklimaat en bescherming tegen hittestress.

👉 Gezondheid boven dogma's.

Wat denken jullie?

15/06/2026

Ik las onlangs een interview met Onno Dwars. Hij zei dat hij woningen wil ontwikkelen waarin bewoners langer gezond leven. En ik moest glimlachen. Niet omdat ik hetzelfde doe als Onno. Wel omdat ik besefte dat ik mijn eigen verhaal misschien niet altijd even goed vertel.

Wanneer mensen mij vragen wat ik doe, antwoord ik meestal:
"Ik ben architect gespecialiseerd in gezonde gebouwen."

Maar eigenlijk is dat veel te abstract.
Want gezonde gebouwen gaan niet over ventilatie.
Niet over daglicht.
Niet over akoestiek.
Niet over bomen, planten of biophilic design.
Dat zijn middelen. Geen doel.

Het doel is dat mensen beter functioneren.
Dat werknemers zich beter kunnen concentreren.
Dat leerlingen beter kunnen leren.
Dat patiënten sneller herstellen.
Dat bewoners beter slapen.
Dat ouderen langer zelfstandig kunnen wonen.
Dat gezinnen zich goed voelen in hun woning.

Dat is waar gezonde gebouwen volgens mij écht over gaan. Een gebouw is immers geen doel op zich. Een gebouw is een instrument. Het ondersteunt de mensen die erin wonen, werken, leren, zorgen, herstellen of ontspannen.
Daarom geloof ik steeds meer dat het rendement van een gebouw niet in de bakstenen zit. Het zit in de mensen.

In minder ziekteverzuim.
In hogere productiviteit.
In betere leerprestaties.
In meer welzijn.
In een hogere vastgoedwaarde.
In een langere levensduur van het gebouw én zijn gebruikers.

Dat is ook de reden waarom ik met Gezonde Gebouwen probeer te kijken voorbij de klassieke architectuurvragen.

Niet alleen:
"Hoe ziet het gebouw eruit?"
Maar ook:
"Wat doet dit gebouw met de mensen die er elke dag gebruik van maken?"

Uiteraard ontwerp ik die gebouwen niet alleen. Ik ben daarbij afhankelijk van opdrachtgevers die dezelfde ambitie delen en bereid zijn om verder te kijken dan de laagste investeringskost. Maar samen kunnen we gebouwen maken die méér doen dan beschutting bieden. Gebouwen die bijdragen aan een beter leven. En misschien is dat uiteindelijk wel de essentie van architectuur.

Wat denken jullie? Zou de impact van gebouwen op gezondheid, welzijn en prestaties een grotere rol moeten spelen in de manier waarop we bouwen?

hashtag hashtag hashtag hashtag hashtag hashtag hashtag hashtag hashtag hashtag

Niet goed wijs, zeiden concurrenten vroeger over ontwikkelaar Onno Dwars en zijn focus op natuurinclusief bouwen. Vandaag is hij een voorbeeld. “Ik hou van ecologisten. Je mag ze niet zien als een bedreiging.”

27/05/2026

De afgelopen dagen zag ik verschillende artikels en discussies passeren over airco’s, hittegolven en oververhitte gebouwen.

Van scholen die leerlingen vroeger naar huis sturen omdat het binnen simpelweg te warm wordt, tot discussies over gevels die binnenkort misschien overal vol buitenunits hangen.

Volgens mij toont dat aan dat we op een totaal andere manier over gebouwen zouden moeten nadenken. Want de discussie zou vandaag eigenlijk niet meer mogen gaan over “airco: ja of nee?”, maar over hoe we gebouwen ontwerpen die ook tijdens hittegolven gezond, comfortabel en bruikbaar blijven?

Als architect gespecialiseerd in gezonde gebouwen merk ik dat veel mensen thermisch comfort nog altijd herleiden tot “hoeveel graden het binnen is”.

Maar zo eenvoudig werkt het jammer genoeg niet.

Iedereen kent het verschil tussen:

een woning waar het binnen 24 graden is maar toch benauwd, droog of onaangenaam aanvoelt;
en
een woning waar het misschien even warm is, maar waar het toch rustig, fris en comfortabel blijft aanvoelen.

Dat verschil zit vaak niet in één toestel.
Maar in het gebouw zelf.

In:

zonwering,
oriëntatie,
ventilatie,
thermische massa,
materialen,
luchtstromen,
akoestiek,
nachtkoeling,
groen rondom het gebouw,
en hoe techniek geïntegreerd wordt.

Ik begrijp perfect waarom actieve koeling belangrijker wordt.
Zeker in:

scholen,
zorggebouwen,
assistentiewoningen,
slaapkamers onder platte daken,
compacte appartementen in stedelijke context.

Een klaslokaal van 32 graden is geen gezonde leeromgeving.
Een slaapkamer waarin je dagenlang niet onder 28 graden geraakt, evenmin.

Maar tegelijk mogen we niet evolueren naar gebouwen die vanaf dag één afhankelijk zijn van permanente actieve koeling omdat architectuur het probleem niet meer opvangt.

Dat is volgens mij een cruciaal onderscheid.

Een goed gebouw probeert eerst warmte buiten te houden.
Pas daarna komt techniek.

En eigenlijk begint die uitdaging nog veel vroeger dan bij de architect zelf.

Vandaag worden in RUP’s, BPA’s, verkavelingsvoorschriften en stedenbouwkundige verordeningen nog te weinig linken gelegd tussen:

oriëntatie,
bezonning,
schaduw,
groen,
ventilatie,
en hittebestendigheid.

Terwijl een luifel, oversteek of slim ontworpen buitenruimte letterlijk het verschil kan maken tussen een gebouw dat leefbaar blijft bij 35 graden en een gebouw dat volledig afhankelijk wordt van airco.

Ook materiaalgebruik zal steeds belangrijker worden.

Ik geloof persoonlijk sterk in de mogelijkheden van bio-ecologische materialen zoals kalkhennep, die door hun warmtebuffering en thermische eigenschappen gebouwen stabieler en aangenamer kunnen laten aanvoelen tijdens warme periodes.

En uiteindelijk gaat dit debat niet alleen over architectuur.

Het gaat ook over:

leerprestaties,
gezondheid,
slaapkwaliteit,
productiviteit,
absenteïsme,
revalidatie,
en levenskwaliteit.

Gezonde gebouwen gaan daarom voor mij niet alleen over EPC-scores of energieprestaties.

Ze gaan over gebouwen waarin mensen:
goed slapen,
zich kunnen concentreren,
rust ervaren,
geen stress voelen van lawaai of tocht,
en zich fysiek én mentaal comfortabel voelen.

Misschien wordt dat wel één van de grote architecturale uitdagingen van de komende jaren:
niet gewoon energiezuinige gebouwen ontwerpen, maar klimaatrobuuste gebouwen die ook tijdens extreme hitte gezond en leefbaar blijven.

04/05/2026

Het uiteindelijke E-peil van één van de woningen die ik recent ontwierp. 👇

Mooi resultaat, daar niet van.

Maar eerlijk?
Dit is niet waar het voor mij stopt.

Want een laag E-peil zegt vooral iets over energieverbruik.
Niet over hoe een woning écht aanvoelt om in te wonen.

👉 Is er voldoende daglicht?
👉 Blijft het koel in de zomer?
👉 Is de luchtkwaliteit goed?
👉 Heb je contact met buiten?
👉 Is het stil genoeg binnen?

Dat zijn dingen die je niet in een cijfer giet,
maar die wél elke dag het verschil maken.

Ik zie nog te veel woningen die “goed scoren op papier”, maar in de praktijk gewoon middelmatig zijn.

En dat is zonde.
Zeker vandaag, nu bouwen zo duur geworden is.

👉 Als je bouwt, moet je het in één keer goed doen.
Niet alleen energiezuinig, maar ook gezond en toekomstgericht.

Want een woning is geen optelsom van normen.
Het is een plek waar je leeft.

24/04/2026

Sommige projecten tonen heel duidelijk waar het verschil gemaakt wordt. Dit is er zo één: Steenweg 53

Vijf eengezinswoningen, maar geen vijf keer hetzelfde plan.
Geen copy-paste.
Geen standaardoplossing.

👉 Elke woning werd apart ontworpen,
met aandacht voor oriëntatie, inkijk, privacy en de relatie met de omgeving.

👉 Bij de opmaak van de verkaveling.

Daar wordt vaak nog te weinig over nagedacht.
Percelen worden ingetekend, maar zonder echt na te denken over hoe mensen er straks gaan wonen.

Terwijl net daar de grootste winst zit:

✔ Hoe staan woningen ten opzichte van elkaar?
✔ Waar liggen leefruimtes en terrassen?
✔ Hoe vermijd je inkijk?
✔ Hoe benut je zonlicht zonder oververhitting?

Als je dat van bij het begin goed doet,
wordt een kwalitatief ontwerp achteraf vanzelf logischer.

Voor mij gaat dit ook over gezonde gebouwen. Niet als modewoord, maar heel concreet:

🌿 voldoende en juiste lichtinval
🌿 beperking van oververhitting in de zomer
🌿 sterke connectie met de buitenruimte
🌿 aandacht voor luchtkwaliteit
🌿 akoestisch comfort en rust

Dat zijn geen extra’s. Dat is de basis van goed wonen.

De woning rechts is nog in uitvoering, maar alle woningen zijn variaties op hetzelfde thema: een consequente materialisatie (baksteen, crepi, hout), met telkens een andere invulling. En net dat maakt het geheel sterk.

👉 Mijn advies aan toekomstige bouwers:

Denk niet alleen na over je woning.
Denk ook na over de plek waar ze komt.

De beste woningen ontstaan zelden toevallig.
Die worden van bij het begin juist gepositioneerd.

21/04/2026

“Het aantal Vlamingen dat zelf bouwt is gehalveerd.”

Dat verbaast me eigenlijk niet. Bouwen is duurder geworden. Complexer ook. En ja, er zijn veel regels, voorschriften en eisen. Daar mag/moet gerust iets aan verbeteren.

Maar tegelijk denk ik ook: zelfs mét maatregelen om de prijs te drukken, zal bouwen niet plots 'goedkoop' worden.

En net daarom vind ik dit zo belangrijk:
👉 wat krijg je vandaag nog voor je budget?
Want daar loopt het vaak mis.

Ik zie nog te veel woningen die perfect “voldoen” op papier, maar die in de praktijk gewoon middelmatig zijn.
* Te warm in de zomer.
* Te afhankelijk van technieken.
* Weinig flexibiliteit naar de toekomst.

En dat heeft niet alleen impact op comfort, maar ook gewoon op… kosten en levensenergie. Niet altijd meteen zichtbaar, maar wel elke dag voelbaar.

Als bouwen zo duur geworden is, dan moet je het net beter doen, van de eerste keer. Niet alleen op vlak van energie, maar in hoe een gebouw werkt. En vooral waar je je budget écht aan besteedt. Want niet elke euro in een bouwproject levert evenveel op.

Dat geldt trouwens evengoed buiten wonen:
✅ In kantoren zie je dat mensen beter functioneren in een goede omgeving.
✅ In scholen dat leerlingen zich beter kunnen concentreren.
✅ In zorg dat herstel sneller gaat.

Dat zijn geen “extra’s”. Dat is gewoon hoe gebouwen impact hebben op wat erin gebeurt. Voor mij zit daar de essentie van 'gezonde gebouwen'.

Niet iets dat je toevoegt achteraf, maar iets dat je meeneemt van bij het ontwerp. Ik probeer dat ook concreet te maken.

Bijvoorbeeld door woningen zo te ontwerpen dat ze vandaag als eengezinswoning werken, maar later relatief eenvoudig kunnen aangepast worden voor kinderen die blijven wonen. Of voor verhuur. Of om zelf langer thuis te blijven.

Dat soort keuzes zie je niet meteen, maar ze maken een groot (financieel) verschil op lange termijn.

Misschien zit daar wel een deel van de oplossing.
Niet alleen goedkoper bouwen.
Maar slimmer bouwen.

Zodat een gebouw beter aanvoelt, beter blijft werken, én meer waarde houdt in de tijd.

👉 Daar probeer ik als architect het verschil te maken.
Door mensen te helpen keuzes te maken die niet alleen “voldoen”,
maar die ook echt waar voor hun geld opleveren —
voor hun comfort, hun gezondheid en hun toekomst.

13/04/2026

Mijn opinie over het M-peil werd opgepikt door Architectura 👇

02/04/2026

Als het er komt, leg het dan niet bij nóg een extra deskundige. Leg het bij het ontwerp.

Ik hoor vaak: alsjeblieft geen extra attest of verslag meer in de bouw. Daar zit iets in natuurlijk.

Als het M-peil gewoon weer een aparte verplichting wordt die ergens op het einde moet worden afgevinkt, dan zijn we gewoon de papiermolen aan het uitbreiden.

Maar tegelijk: dat we meer moeten kijken naar de impact van materialen, lijkt me logisch. Niet alleen energieverbruik, maar ook wat we effectief bouwen: productie, transport, vervanging, einde levensduur…

Allemaal terecht.

Alleen moeten we ons afvragen wanneer dat moet overwogen worden? Voor mij hoort dat bvb niet bij de EPB-verslaggever. En ook niet in een apart attest achteraf. Want dan ben je eigenlijk te laat.

Want de belangrijke keuzes zijn dan al gemaakt:
* hoe groot en complex het gebouw is
* welk systeem je kiest
* hoeveel materiaal je nodig hebt
* hoe robuust iets is
* of het later nog aanpasbaar is

Dat zijn ontwerpkeuzes. Geen rekenoefeningen op het einde.

Dus als je het ernstig neemt, moet je het daar ook leggen. Bij de architect. In het ontwerp. In de vergunning.

Voor mij zou dat perfect kunnen via een eenvoudige materiaaltoets in het omgevingsloket. Een soort digitale beslisboom, zoals de hemelwateraanstiplijst.

Niet zwaar. Niet technisch overdreven.
Maar wel genoeg om je te dwingen er op het juiste moment over na te denken.

Dat lijkt mij veel zinvoller dan opnieuw een extra “expert” die achteraf komt zeggen wat eigenlijk al beslist was.

En nog iets dat ik belangrijk vind: een gebouw met een goed M-peil is niet automatisch een goed en gezond gebouw.

Ook dan blijft de vraag namelijk:

"klopt de akoestiek?"
"hebben we oververhitting onder controle?"
"is er thermisch comfort?"
"is er voldoende daglicht?"
"voelt het gewoon goed aan?"

Dat verandert niet.

Dus ja: neem materiaalimpact mee. Absoluut. Maar doe het waar het verschil gemaakt wordt: aan de ontwerptafel, niet op het einde in Excel.
Orde van Architecten - Vlaamse Raad