09/05/2026
دیدگایەکی ئەندازیاری بۆ داهاتووی شارسازی لە کوردستان: لە ڕوکاری "کۆزمێتیکی"یەوە بۆ ژێرخانی "پایەدار"
لەم دواییانەدا باس و خواسێکی زۆر هەیە سەبارەت بە پێشنیازی حکومەت و وەزارەتی شارەوانی بۆ بەکارهێنانی "قرمیت" لەسەر سەربانی بیناکان بە مەبەستی ڕێکخستنی سیمای شار. وەک ئەندازیارێک، دەستخۆشی لە هەموو هەوڵێک دەکەم کە ئامانجی جوانکردنی کوردستان بێت، بەڵام ئەرکی پیشەیی و ئەکادیمی ئێمەیە کە ڕاستییە زانستییەکان و کێشە بنەڕەتییەکان بخەینە ڕوو. جوانیی ڕاستەقینەی شار لە "پایەداری و کوالێتی" دایە، نەک تەنها لە ڕوکارێکی کاتی.
لێرەدا شیکارییەکی وردی ئەندازیاری بۆ دۆخی ئێستا و ڕاسپاردەکان دەخەمە ڕوو:
١. تەحەددییەکانی "قرمیت" و بەدیلە ژیرەکان
بەکارهێنانی قەرمیت لە ژینگەی وشک و گەرمی کوردستاندا (کە پلەی گەرمی دەگاتە ٥٠ پلە) ڕووبەڕووی چەندین گرفتی تەکنیکی دەبێتەوە: بارگرانی سەر پەیەی بینا (Structural Load)، کۆبوونەوەی تۆز و خۆڵ، و هەڵمژینی گەرمییەکی زۆر و قەتیس بوونی گەرمی لە ژێر بنمیچەکە بە تایبەت جۆرەکانی لە کوالیتی خراپ دروست کراون بۆیر دەکرێت بۆ رێکخستی سەربانەکان لە رووی شێوە بەمەبستی جوانکاری لە هەمان کات گەرمی پارێز بێت
* **پێشنیازی یەکەم (Cool Roof Coatings):** بەکارهێنانی بۆیەی سپی یان خۆڵەمێشیی ڕەنگدەرەوە. ئەمە پلەی گەرمی ڕووی سەربان بە بڕی **٢٥ بۆ ٣٠ پلەی سیلیزی** کەمدەکاتەوە و پلەی گەرمی ناو ماڵەکان **٥ بۆ ٨ پلە** دادەبەزێنێت، کە دەبێتە هۆی پاشەکەوتکردنی **٢٠٪**ی وزەی ساردکردنەوە.
* **پێشنیازی دووەم (Louver Screens):** بەکارهێنانی "لۆڤەری ئەلەمنیۆم یان PVC کونکون" بۆ شاردنەوەی تانکی و سپلیتەکان. ئەمە ڕێگە بە هەواگۆڕکێ دەدات و ڕێگرە لە گەرمبوونی ئاوی تانکییەکان.
# # # # **٢. کێشەی نیشتەجێبوون: پڕۆژەکانی وەبەرهێنان و دابەشکردنی زەوی**
* **پڕۆژەکانی وەبەرهێنان:** بەداخەوە زۆربەی پڕۆژەکانی نیشتەجێبوون تەنها لە ڕووی بازرگانییەوە بیر دەکەنەوە. کوالێتی کەرەستەکان نزمە و عەزلی گەرمی تێدا ڕەچاو نەکراوە، ئەمەش فشارێکی یەکجار زۆر دەخاتە سەر کەرتی وزە. پێویستە سوود لە ئەزموون و پێشکەوتنەکانی وەک پرۆژەی "ماڵی داهاتوو" (House of the Future)ی حکومەتی ئیمارات وەربگرین و کۆتایی بەم دیزاینە خراپانە بهێنین، بەتایبەتی لە پڕۆژەکانی وەبەرهێناندا (Investment Projects).
* **دابەشکردنی زەوی ٢٠٠ مەتری (Attached Houses):** دابەشکردنی زەوی بچووک بەسەر فەرمانبەران بە شێوەی یەک لە دوای یەک واتا لە تەنیشت یەکتر (Attached) کارەساتێکی ژینگەییە. خاوەن ماڵ ناچارە هەموو ڕووبەرەکە کۆنکریت بکات (Zero Green Area)، ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی (Urban Heat Island) گەرمبونی شار و زیادبوونی مەترسی لافاو لە ناو شاردا چونکە گشتی بووە بە کۆنکرێت و شەقام سەوزایی و زەوی زۆر کەم دەبێت بۆ مژینی ئاوی لافاوەکە پێویستی بە تۆری گەورەی ئاوەرۆ دەبێت.
٣. تەمەنی بینا لە کوردستان بەرامبەر جیهان**
جێی داخە کە بینا لە کوردستان دوای **١٥ بۆ ٢٠ ساڵ** تەمەنی کۆتایی دێت و پێویستی بە نۆژەنکردنەوەی گەورە یان ڕووخاندن هەیە، لە کاتێکدا لە ئەوروپا و ئەمریکا و ولاتە پێشکەوتووەکان تەمەنی بینا لە **١٠٠ ساڵ** زیاترە. ئەمە بەهۆی بەکارهێنانی بلۆکی چیمەنتۆی بێ کوالێتی و نەبوونی سیستمی عەزل (Insulation)ە.
* **پێشنیار:** گەڕانەوە بۆ بەکارهێنانی **خشت (Brick)** و **بەردی سروشتی** ناوخۆ. هەرچەندە تێچووی سەرەتایییان زیاترە، بەڵام لە درێژخایەندا تێچووی چاککردنەوە و وزە بۆ سفر کەمدەکەنەوە. پێویستە حکومەت پاڵپشتی کارگەکانی ناوخۆ بکات بۆ کەمکردنەوەی نرخی ئەم کەرەستانە.
٤. ڕێکخستنی وزەی خۆر (Solar Energy Regulations)
دانانی پەنێڵی خۆر بەم شێوە هەڕەمەکییەی ئێستا دیمەنی سەربانەکان ناشرین دەکات.
ڕاسپاردە: پێویستە حکومەت دیزاینی ستاندارد (Standard Design) بۆ دانانی پەنێڵەکان بکاتە ناچاری، بە شێوەیەک کە وەک **سێبەر و کەپر (Solar Pergola)** بەکاربێن و تانکی و ئامێرەکانیش لە ژێریا بشاردرێنەوە.
٥. ژێرخان و ماستەرپلانی سەردەمیانە**
* **Underground Utlity : کاتی ئەوە هاتووە وایەر و ستوونی کارەبا و مۆلیدە لە ناو گەڕەکەکان نەمێنن و هەموو خزمەتگوزارییەکان بچنە ژێر زەوی.
عەزلی ناچاری: پێویستە مۆڵەتی بینا ببەسترێتەوە بە جێبەجێکردنی سیستمی (Thermal Insulation) لە دیوار و سەربانەکاندا.
٦.وازهێنان لە کەرەستەی بێکوالیتی و گەڕانەوە بۆ بەردی خۆماڵی
زۆرجار ڕووکارەکان (Facades) بە کەرەستەی هەرزان و هاوردەکراو دادەپۆشرێن کە بەرگەی تیشکی خۆر و گەرمای ئێرە ناگرن و زوو تێکدەچن. لەبری ئەمە، بەکارهێنانی بەردی سروشتی و خشتی خۆماڵی یان هەر رووکارێکی تری دۆستی ژینگە بە گوێرەی دیزاینی خوازراو، زۆر گونجاوترە. ئەم چارەسەرە بەردەوامانە (Sustainable) هەم ناسنامەی بیناسازیمان دەپارێزن، هەم وەک دابڕەرێکی گەرمی (Thermal Insulation) کاردەکەن و تێچووی فێنککردنەوەی بیناکە زۆر کەمدەکەنەوە
**پەیامی کۆتایی:**
ئێمە دەستخۆشی لە دیدگای حکومەت دەکەین بۆ جوانکردنی کوردستان، بەڵام جوانیی ڕاستەقینە لە "پایەداری و کوالێتی" دایە. با بینایەک دروست بکەین کە بۆ نەوەکانمان بمێنێتەوە، نەک تەنها بۆ چەند ساڵێکی کەم.
با شارێک بنیات بنێین کە نەک تەنها لە فڕۆکەوە، بەڵکو لە ناوەوەشدا بۆ ژیان گونجاو بێت!
#ئەندازیاری کوردستان #هەولێر #شارسازی
