LỊCH SỬ SAĐÉC
Trước khi chúa Nguyễn khai phá miền đất phía Nam, Sa Đéc thuộc đất Tầm Phong Long của Thủy Chân Lạp, với tên gọi nguyên gốc là Phsar Dek. Tuy nhiên Sơn Nam và nhiều nhà nghiên cứu khác không chắc chắn lắm với luận điểm này, lại có quan điểm cho rằng nguyên gốc tên gọi Phsar Dek là tên một vị thủy thần Khmer. Khoảng cuối thập niên 1750, Chúa Nguyễn thành lập năm đạo ở miền Tây Nam Bộ, để bảo vệ cho Dinh Long Hồ trong đó có Đông Khẩu Đạo là thành phố Sa Đéc và một số huyện lân cận. Trong một thời gian dài, Sa Đéc từng là một trong những khu chợ sung túc nhất ở phía Nam. Năm 1832, sau khi Lê Văn Duyệt qua đời, vua Minh Mạng chia lại miền Nam thành ngũ trấn gồm lục tỉnh. Khi đó Sa Đéc lại thuộc phủ Tân Thành tỉnh An Giang.
Đến năm 1867, Pháp hủy bỏ hệ thống hành chính Nam Kỳ lục tỉnh, chia Nam Kỳ thành nhiều địa hạt. Tỉnh An Giang lúc trước lại chia làm 3 địa hạt: Châu Đốc, Sa Đéc, Ba Xuyên. Địa hạt Sa Đéc từ năm 1867 đến 1876 gồm 3 huyện An Xuyên, Vĩnh An và Phong Phú. An Xuyên tách ra từ Vĩnh An, còn Phong Phú sau này là một phần của Cần Thơ. Vị trí[sửa | sửa mã nguồn]
Sa Đéc cách Thành phố Hồ Chí Minh 140 km về phía Tây Nam. Phía bắc giáp sông Tiền, phía Tây Bắc giáp huyện Lấp Vò, Tây Nam giáp huyện Lai Vung, phía Đông giáp huyện Cao Lãnh, phía Nam giáp huyện Châu Thành. Diện tích, dân số và hành chính[sửa | sửa mã nguồn]
Thành phố Sa Đéc có diện tích là 5.985,89 ha, với dân số trên 152.646 người thuộc các dân tộc Việt, Hoa, Khmer,...
Thành phố Sa Đéc có 09 đơn vị hành chính trực thuộc gồm 06 phường và 03 xã:
Phường 1
Phường 2
Phường 3
Phường 4
Phường An Hòa
Phường Tân Quy Đông
Xã Tân Quy Tây
Xã Tân Khánh Đông
Xã Tân Phú Đông
Lịch sử hành chính[sửa | sửa mã nguồn]
Quyết định 62-HĐBT[3] ngày 10 tháng 09 năm 1981 của Hội đồng Bộ trưởng:
Giải thể các xã để thành lập các phường và xã thuộc thị xã Sa Đéc. Giải thể các xã Vĩnh Phước, Tân Quy Đông, Tân Quy Tây, Tân Hưng, Tân Phú Đông. Thành lập phường 1 gồm có 4 khóm: khóm 1, khóm 2, khóm 3 và khóm 4 (trước đây gọi là các ấp Vĩnh Hiệp, Vĩnh Thuận, Vĩnh Thới và Tân Bình)
Thành lập phường 2 gồm có 3 khóm: khóm 1, khóm 2 và khóm 3 (trước đây gọi là ấp Hoà Khánh, Phú Mỹ và một phần của ấp Phú Thuận)
Thành lập phường 3 gồm có 3 khóm: khóm 1, khóm 2 và khóm 3 (trước đây gọi là ấp Tân Long)
Thành lập phường 4 gồm có 2 khóm: khóm 1 và khóm 2 (trước đây gọi là ấp Tân Hưng và ấp An Thuận)
Thành lập xã Tân Quy Tây gồm có các ấp Tân Hoà, Tân An và một phần của xã Vĩnh Phước cũ
Thành lập xã Tân Phú Đông gồm có các ấp Phú Long, Phú Thuận và Phú Hoà
Thành lập xã Tân Quy Đông gồm có các ấp Tân Mỹ I, Tân Mỹ II và ấp Sa Nhiên
Quyết định 36-HĐBT[4] ngày 16 tháng 02 năm 1987 của Hội đồng Bộ trưởng:
Tách 2 ấp Tân Huề, Tân Lợi gồm 890 hécta diện tích tự nhiên với 4.508 nhân khẩu của xã Tân Dương thuộc huyện Thạnh Hưng; 3 cồn Cát Sậy và Bồng Bồng gồm 152 hécta diện tích tự nhiên với 505 nhân khẩu của xã Bình Hàng Trung thuộc huyện Cao Lãnh để sáp nhập vào thị xã Sa Đéc. Thị xã Sa Đéc gồm 4 phường, 3 xã, có 4.005 hécta diện tích tự nhiên với 72.670 nhân khẩu.
Địa giới thị xã Sa Đéc ở phía đông giáp huyện Châu Thành và sông Tiền; phía tây giáp huyện Thạnh Hưng; phía nam giáp huyện Châu Thành; phía bắc giáp sông Tiền. Huyện Thạnh Hưng gồm 22 xã có 42.111 hécta diện tích tự nhiên với 272.343 nhân khẩu.
Địa giới huyện Thạnh Hưng ở phía đông giáp huyện Châu Thành và thị xã Sa Đéc; phía tây giáp tỉnh An Giang và sông Hậu; phía nam giáp sông Hậu; phía bắc giáp sông Tiền. Nghị định 36-CP[5] ngày 29 tháng 04 năm 1994 của Chính phủ, quyết định di chuyển tỉnh lỵ tỉnh Đồng Tháp từ thị xã Sa Đéc về thị xã Cao Lãnh
Nghị định 194/2004/NĐ-CP[6] ngày 30 tháng 11 năm 2004 của Chính phủ:
Thành lập phường Tân Quy Đông trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của xã Tân Quy Đông. Thành lập phường An Hòa trên cơ sở 641,10 ha diện tích tự nhiên và 7.490 nhân khẩu của xã Tân Quy Tây. Ngày 14/10/2013 Chính phủ ban hành Nghị quyết 113/NQ-CP[7] thành lập Thành phố Sa Đéc trên cơ sở toàn bộ diện tích thị xã Sa Đéc trước đây. Chùa bà Thiên Hậu, nơi tín ngưỡng của người Hoa ở Sa Đéc
Năm 1889 tỉnh Sa Đéc được thành lập bao gồm các quận: quận Châu Thành(tức thành phố Sa Đéc, một phần huyện Châu Thành và các vùng lân cận), quận Cao Lãnh (tức Cao Lãnh ngày nay), quận Lai Vung (tức huyện Lai Vung và các vùng lân cận). Tháng 6 năm 1951, Sa Đéc thuộc tỉnh Long Châu Sa. Nhưng đến tháng 10 năm 1954, tỉnh Long Châu Sa lại chia làm 3 tỉnh Sa Đéc, Châu Đốc, Long Xuyên. Năm 1956, chính quyền Việt Nam Cộng hòa bỏ tỉnh Sa Đéc, phần bắc tỉnh này ở bờ trái (bờ bắc) sông Tiền nhập vào tỉnh Kiến Phong, phần nam tỉnh này ở bờ phải (bờ nam) sông Tiền (giữa sông Tiền và sông Hậu, gồm các huyện Lai Vung, Lấp Vò, Châu Thành, thị xã Sa Đéc) nhập vào tỉnh Vĩnh Long. Nhưng đến năm 1966 lại tái lập tỉnh Sa Đéc, và thị xã Sa Đéc là tỉnh lị. Trong thời kì trước giải phóng, Sa Đéc là một khu vực quân sự, chính trị quan trọng của Hoa Kỳ với một căn cứ tọa lạc tại trường Cao đẳng nghề Đồng Tháp ngày nay. Nhưng những hoạt động cách mạng không vì thế mà suy giảm, vẫn có những cơ sở đảng được thành lập và được người dân che chở. Từ tháng 2 năm 1976, tỉnh Sa Đéc được sáp nhập với tỉnh Kiến Phong thành tỉnh Đồng Tháp. Sa Đéc vẫn là là tỉnh lị tỉnh Đồng Tháp cho đến ngày 29 tháng 4 năm 1994. Sau đó tỉnh lị được dời về thị xã Cao Lãnh (nay là thành phố Cao Lãnh). Vào năm 2008, Sa Đéc đã long trọng tổ chức đêm giao thừa để chào mừng 250 năm (1758-2008) thành lập Đông Khẩu đạo (tức thành phố Sa Đéc bây giờ và một số vùng lân cận). Từ tháng 10 năm 2013, Sa Đéc chính thức được Chính phủ nâng cấp lên Thành phố. Vào ngày 31 tháng 01 năm 2014 UBND Thành phố Sa Đéc đã tổ chức Lễ Công bố Nghị Quyết Chính Phủ về thành lập Thành phố Sa Đéc. Buổi Lễ cùng với Đêm Giao Thừa Chào Đón Năm mới 2014 đã thu hút trên 500.000 người đến tham dự.[8]
