03/02/2026
ঔ 𝑸𝒖𝒂𝒏 𝒏𝒊𝒆̣̂𝒎 𝒏𝒈𝒉𝒆̣̂ 𝒕𝒉𝒖𝒂̣̂𝒕 𝒗𝒆̂̀ 𝒄𝒐𝒏 𝒏𝒈𝒖̛𝒐̛̀𝒊 𝒕𝒓𝒐𝒏𝒈 𝒕𝒉𝒐̛ 𝑿𝒖𝒂̂𝒏 𝑫𝒊𝒆̣̂𝒖 𝒒𝒖𝒂 𝒉𝒂𝒊 𝒕𝒂̣̂𝒑 𝒕𝒉𝒐̛ ‘‘𝑻𝒉𝒐̛ 𝑻𝒉𝒐̛” 𝒗𝒂̀ “𝑮𝒖̛̉𝒊 𝒉𝒖̛𝒐̛𝒏𝒈 𝒄𝒉𝒐 𝒈𝒊𝒐́’’. ঔ
❣️Có người nói Xuân Diệu là ông hoàng của những bữa tiệc tình yêu, nhưng đằng sau ánh đèn rực rỡ ấy lại là một linh hồn luôn run rẩy vì cô độc. Hóa ra, càng khao khát chạm vào thế giới, con người ta lại càng nhận ra những khoảng cách không thể lấp đầy. Đi sâu vào thế giới của “Thơ Thơ” và “Gửi hương cho gió” của Xuân Diệu, ta sẽ thấy một quan niệm nhân sinh đầy biến động, nơi con người không ngừng giằng xé giữa hai thái cực: Mộng tưởng huy hoàng và cô đơn rợn ngợp.
🔏 Mở đầu ở tập “ Thơ Thơ ”, Xuân Diệu hiện thân là một “con người mộng tưởng” với khát vọng chiếm lĩnh trần gian đến điên cuồng. Ông không nhìn cuộc đời như một cõi tạm, mà là một thiên đường hiện hữu ngay trên mặt đất. Con người trong mộng tưởng của Xuân Diệu mang một sức sống tựa như vị thần, đầy quyền năng và tràn trề nhựa sống. Ông quan niệm rằng con người không chỉ sống để tồn tại, mà sống để tận hiến và tận hưởng bằng mọi giác quan.
Sự mộng tưởng ấy được đẩy lên thành một triết lý sống rạo rực: ông muốn ôm cả đất trời, muốn "cắn" vào xuân hồng, muốn biến những điều vô hình thành hữu hình để sở hữu. Chính vì quá say mê vẻ đẹp của trần thế, ông mơ về một quyền năng có thể can thiệp vào cả tạo hóa:
“Tôi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất
Tôi muốn buộc gió lại
Cho hương đừng bay đi.”
( Vội vàng - Thơ thơ)
Đây chính là cái tôi đầy kiêu hãnh của một nghệ sĩ muốn dừng thời gian, muốn bất tử hóa cái đẹp để thỏa mãn cơn khát giao cảm vô tận của mình. Xuân Diệu mộng tưởng trong tình yêu, mộng tưởng với thiên nhiên, với cuộc đời. Với Xuân Diệu, con người mộng tưởng là kẻ đứng trên đỉnh cao của tuổi trẻ, tin rằng chỉ cần trái tim còn đập mãnh liệt, thế giới này sẽ mãi là một vườn hoa rực rỡ không bao giờ tàn héo.
🥀 Thế nhưng, bước sang Gửi hương cho gió, cái nhìn về con người bắt đầu nhuốm màu u uẩn của sự lạc loài. Càng mộng tưởng bao nhiêu, Xuân Diệu càng thấu hiểu nỗi đau của một “con người cô đơn” bấy nhiêu. Con người trong thơ Xuân Diệu ngày càng chìm sâu vào nổi cô đơn và cảm giác bất an với cuộc sống. Đó là bi kịch của một cái tôi quá lớn, quá nhạy cảm, nhận ra rằng giữa đại dương nhân loại, mỗi người thực chất chỉ là một hòn đảo lẻ loi. Ông chua chát nhận ra dù có yêu thương đến mấy, linh hồn con người vẫn là những ngăn cách tuyệt đối:
“Tôi run như lá, tái như đông,
Trán chảy mồ hôi, mắt lệ phồng.
Năm đẩy, tháng dồi, tôi đã đến
Trước bờ lạnh lẽo của hư không ”.
( Hư vô - Gửi hương cho gió )
Nỗi cô đơn trong thơ Xuân Diệu mang tầm vóc triết học - Đó là sự hẫng hụt trước thời gian trôi chảy và sự bất lực khi không thể tìm thấy một tâm hồn hoàn toàn đồng điệu.
🫀Sự độc đáo trong quan niệm nghệ thuật của Xuân Diệu chính là việc ông để hai con người này chung sống. Con người cô đơn không làm ông gục ngã, mà chính nó là đòn bẩy thúc đẩy con người mộng tưởng sống mãnh liệt hơn. Ông hiểu rằng vì đời là ngắn ngủi, vì con người là cô độc, nên chúng ta càng phải "vội vàng" để dâng hiến và tận hưởng. Chân dung con người trong thơ ông, vì thế, vừa mang vẻ đẹp của một vị thần kiêu hãnh, vừa mang dáng dấp của một kẻ hành khất phong trần, luôn chìa tay xin chút hơi ấm của tình đời.
Chính sự mâu thuẫn ấy đã tạo nên sức sống lâu bền cho thơ Xuân Diệu. Ông không chỉ dạy chúng ta cách yêu, mà còn dạy chúng ta cách chấp nhận sự cô đơn như một phần tất yếu của kiếp người, để rồi từ đó mà trân trọng hơn từng phút giây được sống và được thuộc về nhau.
✍🏻 Lê Ngọc Mỹ Diệu
🌠 Vũ Ngọc Châu Anh
_____________________________________
Tài liệu tham khảo:
1. Tao Đàn. 2019. “Quan niệm nghệ thuật về con người trong thơ Xuân Diệu.” October 13, 2019.
https://taodan.com.vn/quan-niem-nghe-thuat-ve-con-nguoi-trong-tho-xuan-dieu.html
2. Nguyễn Thị Hồng Nam, Quan niệm nghệ thuật về con người trong thơ Xuân Diệu (1994), Tạp chí Văn học, số 12, 1995.
