25/01/2026
TẾT TRONG KÝ ỨC NGƯỜI VIỆT – XÔI GẤC, NỒI XÔI MỞ ĐẦU MỘT NĂM ĐỎ LỬA
Trong mâm cơm Tết của người Việt, xôi gấc thường xuất hiện rất sớm. Không ồn ào, không cầu kỳ, nhưng lại mang theo một ý nghĩa rõ ràng: mở đầu cho năm mới bằng sự đủ đầy và may mắn. Màu đỏ của gấc không chỉ để đẹp mâm cỗ, mà để người ta tin rằng năm mới sẽ hanh thông hơn năm cũ.
Nấu xôi gấc là việc của buổi sáng sớm, khi cả nhà còn chưa ăn gì từ tối hôm trước. Gạo nếp được ngâm từ đêm, gấc được trộn đều, nồi xôi được bắc lên khi trời còn lạnh. Người nấu xôi ít nói. Chỉ đứng đó, canh hơi nước, canh lửa. Xôi không cho phép nóng vội. Lửa to quá sẽ khô mặt, nhão ruột. Lửa yếu quá xôi sẽ sống, mất mùi nếp.
Khác với nhiều món khác, xôi gấc không thể “sửa” khi đã hỏng. Sai một nhịp là phải làm lại từ đầu. Vì thế, nồi xôi đòi hỏi sự ổn định tuyệt đối. Hơi phải đều, nhiệt phải giữ lâu, và nồi phải đủ chắc để không làm xôi sượng khi hấp dài. Người nấu quen chỉ cần nhìn hơi nước bốc lên là biết đã đến lúc đảo hay chưa.
Khi mở nắp nồi, mùi nếp chín lan khắp gian bếp. Hơi nóng bốc lên, quyện với mùi gấc rất nhẹ, tạo thành cảm giác rất riêng của sáng mùng Một. Bát xôi đầu năm thường không ăn nhiều. Chỉ một ít, để lấy lộc. Nhưng chính vì thế, người ta ăn chậm, nhai kỹ, và cảm nhận rõ hơn sự khởi đầu.
Trong những buổi sáng như vậy, có những thứ trong bếp không ai để ý đến, nhưng lại giữ vai trò rất quan trọng. Khi nồi giữ nhiệt đều, hơi ổn định, người nấu không phải lo đảo liên tục hay canh chừng căng thẳng. Những vật dụng quen tay — như bộ nồi inox Catania — chỉ lặng lẽ làm đúng việc của mình, để nồi xôi chín đều, tròn vị, và để buổi sáng đầu năm diễn ra nhẹ nhàng như nó vốn nên thế.
