09/01/2020
THÚ CHƠI GỐM
Một năm sắp trôi qua với những bộn bề và những dự định ấp ủ mới, em muốn hầu chuyện vui cùng các bác về nghề chơi cũng lắm công phu này
Chơi gốm có thể dựa vào 3 điều: văn hóa, người chơi và người làm gốm
1. Văn hóa một quốc gia mang một hồn cách riêng, theo thổ nhưỡng, khí hậu, con người của riêng từng vùng mỗi quốc gia ấy, không thể trộn lẫn, hòa tan vào nhau được. Đặc biệt hơn văn hóa truyền thống chính là linh hồn của quốc gia đó, vì nó trường tồn cùng mỗi dân tộc đi qua năm tháng. Điểm gặp nhau giữa văn hóa Việt Nam và văn hóa Nhật Bản chính là cùng nằm trong văn hóa Phương Đông coi trọng gia đình và gia tộc, lễ nghĩa, coi trọng bản sắc văn hóa dân tộc, khác văn hóa phương Tây nhấn mạnh tính cá nhân. Cả 2 nước có nhiều lễ hội và tôn giáo là Phật Giáo. Con người giống nhau ở chỗ chăm chỉ cần cù, lễ nghĩa, thờ cúng tổ tiên, thông minh, có khiếu thẩm mỹ, hiếu học và khiêm nhường.
Văn hóa Nhật Bản chịu ảnh hưởng của cuộc sống hiện đại là một nước công nghiệp phát triển đứng thứ 2 trên thế giới sau Mỹ, mức thu nhập bình quân ở trung lưu, số người tự tử nằm trong số các nước cao nhất thế giới và tỉ lệ sinh trong số các nước thấp nhất thế giới. Để cho thấy cuộc sống xã hội vật chất hiện đại tạo áp lực kinh khủng, đang bị mất cân bằng nghiêm trọng khi hướng ra ngoài mà không quay vào bên trong làm vui vẻ tâm an.
Văn hóa Việt Nam là văn hóa cộng đồng thống nhất đa dân tộc, mang tính cộng đồng và dân tộc cao nên oằn mình đi qua bao cuộc chiến tranh xâm lược vẫn hiên ngang lừng lẫy. Là một nước xã hội chủ nghĩa đang phát triển, Đảng cộng sản duy nhất lãnh đạo và bộ máy nhà nước lộng quyền, chú trọng xây dựng kinh tế mà bỏ quên giáo dục đạo đức nhân cách làm người, làm méo mó đi đời sống xã hội, quan tham dân gian. Xuất phát từ nền văn minh lúa nước nên con người Việt Nam xưa cơ bản là giản dị, dân dã, mộc mạc, chất phác, sống hòa thuận với tự nhiên cùng cỏ cây hoa lá, côn trùng, động vật. Những điều giản dị là những điều trường tồn mãi với thời gian.
Để thấy rằng với các cuộc cách mạng công nghiệp đã tạo ra một thế giới ngày nay có thiên nhiên bị phá hủy tàn khốc. Môi trường sống ô nhiễm nặng bởi các rác thải công nghiệp, khai thác tài nguyên tham lam kiệt quệ, lấy đi môi trường sống của các loài động thực vật, côn trùng cùng cư sẽ phải trả giá rất đắt, các dịch bệnh, bạo bệnh giết chết hàng loạt người. Con người sinh ra trong vũ trụ thì tất cả đều là vay mượn của vũ trụ, vậy phải sống làm sao để những thứ vay mượn ấy có ý nghĩa nhất, giúp ích được cho vạn vật nhiều nhất. Không phải bỏ ra rất nhiều tiền để mua môi trường sống xanh ít ỏi như hiện tại mà vốn dĩ nó là của mình nếu biết trân trọng sử dụng. Vậy thì cách mạng công nghiệp hay phát triển kinh tế GDP là văn minh loài người hay kéo lùi sự tiến bộ của loài người. Lòng tham vẫn không thể dừng, rồi đến lúc Mỹ và các nước kinh tế mạnh cũng không thể ăn được tiền khi vẫn chưa có hành động thiết thực trong cuộc chiến bảo vệ trái đất này tại cuộc họp chống biến đổi khí hậu toàn cầu vừa diễn ra
2. Người nghệ nhân, nghệ sỹ làm gốm là người thổi hồn cho đất, lấy gió, lửa, cây cối, nước, khí trời mà tôi luyện cho hòn đất vô tri, mang tâm tư tình cảm của mình về thế sự, thời cuộc vào nói chuyện cùng gốm, để cho ra đời những tác phẩm truyền tải thông điệp muốn nói: cõi nhân sinh, lời Phật dạy, cách làm người, yêu thiên nhiên, bảo vệ sống chan hòa với thiên nhiên, biết yêu từ những điều dung dị nhất, yêu từ những cỏ cây hồn hậu, côn trùng nhỏ nhoi mà ẩn hiện trên gốm thật sinh động, đến những con rồng, phụng cao quý, oai linh. Tất thảy chúng sinh cùng sống chan hòa yêu thương, ấy là lời Phật dạy cách làm người. Không quản trở ngại từ những lần thất bại, những vất vả mệt mỏi thầm lặng không tên, lửa lò bão táp rạc người, chỉ để được nhìn thấy thành quả như thế. Mấy ai hiểu? Bao thế hệ cha ông ta từ xưa đã làm gốm như thế, làm bằng tâm huyết không vì trục lợi, bằng không còn gì ý nghĩa? Cái chất riêng của từng người nghệ sỹ, nghệ nhân mà họ được ưu ái ông trời trao tặng ấy, mà đem trao đổi với những thứ không là của mình, những giả nhái ngoài kia, có phán xét xin hãy nhìn nhận rõ lại đừng đánh đồng tất cả như thế!
Người làm gốm là người chơi với gốm được nhiều nhất từ khi nó còn chưa hình thành, vì họ đã sinh ra nó mà. Từ những cây cỏ, bông hoa, lá cây đốt thành tro men, đến tạo dáng, ý tưởng, chơi men và hồn cốt, trải nghiệm làm các dòng gốm nổi tiếng trên toàn thế giới, thú chơi thật lắm công phu… Gốm Nhật là gốm Nhật, Gốm Việt là gốm Việt, hồn cốt khác nhau, đời sống khác nhau, giá trị duy nhất, không thể lẫn lộn vào nhau được, mà chỉ có sự trao đổi học hỏi, chơi cùng nhau và đi song hành, sân chơi còn rộng lắm. Vậy mà thấy ông anh Nghệ Nhân Bát Tràng đăng một bài làm đồ bizen bị ném đá cho tơi bời, đọc thì thấy ghi rõ chú thích là hình ảnh minh họa, những sản phẩm bizen sẽ không tráng men, sao ông đăng cả ảnh gốm ông tráng men vừa làm xong vào làm gì. Còn cái tội tham khảo hình ảnh mà không hỏi trước, người làm gốm bận quá hay sao mà lơ đễnh, nhận thấy có sự hiểu lầm ở đây, chỉ làm bizen cùng chơi thôi, phỏng?
3. Người chơi gốm vì thấy gốm đẹp, gốm tiện dùng, gốm dân dã bình dị, gốm hiền, gốm cá tính, gốm sang trọng, gốm trí tuệ mà chơi, mà mua về ngắm nghía, sử dụng, trưng bày, sưu tầm, tặng người thân quen, cùng chia sẻ thích thú. Hiểu nội dung truyền tải, hiểu được lòng trắc ẩn dặn dò trong gốm, rằng làm người quý nhất ở trí tuệ và lòng nhân ái, ở cái cách đối đãi với nhau không từ đồng tiền, tiền bạc cũng không mua nổi tâm hồn, nhân cách, tình thân. Gốm càng không dùng cho mục đích khoe khoang, khoe mẽ sự giàu sang trọc phú, điều đó thật vô nghĩa, tại sao họ giàu mà vẫn cô đơn, vẫn tử tự hàng loạt? Vì gốm là để dùng khẳng định giá trị cho chủ nhân của nó: địa vị, tích nhiều phước báu, giúp đỡ được cho nhiều người thì họ xứng đáng dùng đồ giá trị cao, vậy thôi.
Vì suy cho cùng khi tất cả tan biến đi, chỉ còn lòng người là ở lại.
Gốm Nâu
