25/06/2024
ĐÔI ĐIỀU VỀ THỜ CÚNG GIA TIÊN VÀ TỔ TIÊN
*Những người theo tín ngưỡng Tổ tiên, có hai cấp độ thờ cúng: Gia tiên và Tổ tiên!
• Gia Tiên: Là những bậc tiền nhân đã khuất trong gia đình, bao gồm 4 đời: cha mẹ, ông bà, cố, can (cụ, kỵ). Gọi theo Hán tự là: cao, tằng, tổ, khảo! Nếu chỉ thờ cha mẹ, cũng được gọi là thờ Gia tiên!
• Tổ Tiên: Là những bậc tiền nhân trong Gia tộc đã khuất, từ đời thứ 5 trở về trước, được nhập tự vào Nhà thờ họ, thờ chung, gọi là thờ Tổ tiên!
*Luật lý thờ cúng:
Thờ cúng là thỉnh vời, giao tiếp với thế giới tâm linh! Nhằm tỏ lòng hiếu kính và cậy nhờ thần lực của cõi âm, phù trợ cho sự an lạc của cõi dương- "âm phù, dương trợ"
Đặc trưng của thờ cúng là hương đèn (hương hoả, hương đăng). Bởi cái lý: cõi âm là tối, là lạnh; hương đèn là sáng, là ấm, để hoà hợp âm dương.
Bài viết hôm nay tôi sẽ chia làm 2 phần. Trước tiên là về phần Thờ cúng gia tiên:
1/ THỜ GIA TIÊN
Gia tiên, được thờ tại tư gia của người con trai trưởng, có trách nhiệm kế tự. Và, các con trai thứ, cũng được lập bàn thờ vọng cha mẹ!
Nếu nhà thiếu con trai kế tự, thì vợ chồng con gái, cùng cháu, chắt, chít ngoại, thay nhau thờ cúng tại chính tư gia bên ngoại!
Việc thờ cúng, nhất thiết phải có bàn thờ, hoặc tủ thờ vững vàng, trang nghiêm. Chứ không dùng trang thờ, treo lưng lững, thiếu tôn nghiêm, tán khí!
*Bàn thờ gia tiên, ngoài lư hương đã được thiết linh, bất biến; quan trọng phải có Bài vị hoặc Long vị.
Bài vị, là thẻ để thờ, bằng giấy hoặc bằng gỗ mỏng, trên đó ghi thông tin vắn tắt nhất về người đã khuất.
Long vị, là sự chuyển hoá từ Bài vị. Theo dân gian, người chết qua ba đời, đã siêu thoát, hoá rồng! Nên Bài vị được chuyển đổi thành Long vị hay gọi là Long ngai (Ngai rồng), tựa như hình ngai vàng Vua Chúa!
Trên bàn thờ, ngoài hai vật linh chính yếu (lư hương và bài vị), được đặt ở trung tâm bàn thờ (trong cùng Bài vị, ngoài cùng lư hương)
Những vật dụng, lễ vật khác, được sắp đặt theo quy tắc như sau:
Ảnh thờ (nếu có), đặt hai bên Bài vị theo vị trí: “nam tả, nữ hữu” (nam trái, nữ phải), định vị từ đứng bàn thờ nhìn ra.
Lễ vật: Trầu cau, trà, rượu, tiền vàng đặt ở giữa, trước bài vị, sau lư hương. Có thể đặt riêng từng lễ vật hoặc đặt chung trên mâm Cỗ Bồng.
Ngoài ra, hoa quả được đặt hai bên, theo quy tắc “tả bình, hữu quả”. Nếu nhà hướng nam, gọi là: “đông bình, tây quả”.
*Hành lễ: Mọi hoạt động thờ cúng, đều vận hành theo thuyết âm, dương:
- Chủ lễ, phải là đàn ông (thuộc tính dương), để đối với âm. Đàn bà thuộc tính âm, nên chỉ thắp nhang hoặc chắp vái, chứ không làm chủ lễ (trừ trường hợp đặc biệt).
- Thắp hương: Theo triết lý phương đông, số số lẻ là dương, số chẵn là âm. Khi cúng, dùng số dương để đối với âm. Nên thắp hương phải là số lẻ (1,3,5,7,9). Tuỳ mức độ lễ trọng mà tăng số lượng hương (nhang).
- Bái lạy: cũng như thắp hương, phải dùng số dương (số lẻ). Với gia tiên là 3 vái, với Tổ tiên, Thần, Phật là 5 vái.
Tuy nhiên, khi xưa, thờ Vua (Thiên tử), thần dân phải vái lạy 5 vái. Nên nhiều nơi, khi vái lạy Tổ tiên, Thần, Phật; người ta kiêng kỵ, bớt đi một vái, còn 4 vái. Lâu dần, thành thói quen, mặc cho trái luật lý âm dương!
Trong thờ cúng, Lư hương như “ngôi nhà” chính của âm, nên luôn để cố định, hạn chế xê dịch. Mỗi năm, chỉ dọn quang Lư hương một lần, vào dịp cuối năm (từ 23-30 tháng chạp). Nhưng phải chừa lại một ít chân hương cũ, để tiếp nối, tránh thay đổi khác biệt!
Bài viết của Ts. Nguyễn Quang Cương
*Lưu ý: Không nhầm lẫn, đánh đồng cách bày tỏ: Tín ngưỡng Tổ Tiên với Tín ngưỡng Phật giáo!
Sưu tầm
